Oost-Nederland
De kracht van Oost-Nederland zit in de diversiteit van het bedrijfsleven en de internationaal erkende kennisinstellingen. Wageningen University & Research (WUR) is wereldwijd nummer één op het gebied van agrifood-onderzoek. De regio trok de laatste tien jaar een groot aantal onderzoekscentra van foodmultinationals aan. Daarnaast zijn ons innovatieve mkb en onze grote(re) bedrijven en agrarische coöperaties belangrijke toeleveranciers voor het hele mondiale voedselproductiesysteem. Denk aan FrieslandCampina, Kraft Heinz, ForFarmers en Unilever. In Oost-Nederland zetten we sterk in op deze nationale en internationale verbindingen om de impact van onderzoeks- en innovatieprojecten te maximaliseren.
Voedselproductie houdt direct of indirect verband met veel SDG’s. De groei van de bevolking en het huidige, vaak ongezonde, voedselpatroon vergroot de vraag naar gezond voedsel. Denk hierbij aan bijvoorbeeld voldoende en duurzaam geproduceerd en gezonder op basis minder calorieën, meer vitaminen, meer plantaardige eiwitbalans (SDG 2, 3 en 12). Door de klimaatverandering zijn we op zoek naar klimaat-slimme en duurzame voedselsystemen (SDG 13), met meer aandacht voor natuurlijke hulpbronnen en het stimuleren van hergebruik van grondstoffen.
Kringlooplandbouw wordt gestimuleerd, mede om efficiënter en duurzamer gebruik te maken van natuurlijke hulpbronnen zoals water en land (SDG 6, 14 en 15). Door de groei van de wereldbevolking
en de milieuproblemen is het belang van innovatie en de bundeling van krachten van gemeenschappen groot (SDG 9 en 17). Daarnaast zijn er veel mensen werkzaam in het gehele voedselsysteem in
Oost-Nederland en is agrifood een belangrijke economische pijler (SDG 8).
De urgentie van de transitie waarin wij ons bevinden, zien we ook duidelijk terug in de wereldwijde Sustainable Development Goals (SDG’s), waar gezond en duurzaam geproduceerd voedsel een doelstelling is. De toename van de wereldbevolking leidt tot een schaalgrootte van het voedselsysteem met negatieve impact op natuur, milieu en klimaat. De transitie naar een nieuw duurzaam voedselsysteem vraagt omschakelingen in consumptie, productie en anders omgaan met de natuurlijke bronnen, met reststromen en met afval. Deze veranderingen zijn onderdeel van de zeventien SDG’s. Vanuit Oost-Nederland willen we hier een duidelijk initiërende rol innemen op het gebied van agrifood.
SDG's
Wat zijn onze speerpunten
voor transities in het voedselsysteem?
Nationale en Europese doelstellingen
Binnen de begroting van het Europees meerjarig financieel kader voor 2021-2027 geeft de Green Deal in belangrijke mate visie en richting, onder andere verwoord in de Farm to Fork-strategie. Klimaatneutrale landbouw, korte ketens en gezonde voeding staan hierin centraal. Regionaal sluiten we met ons innovatiebeleid aan bij het nationale missiegedreven innovatiebeleid, met name op het thema landbouw, water en voedsel.
Startups uit binnen- en buitenland maken gebruik van ons food ecosysteem om zich hier te ontwikkelen
Het nieuwe gemeenschappelijk landbouwbeleid draagt met tenminste 40% bij aan de klimaatdoelstellingen. Naast de Green Deal zijn ook andere kaders en programma’s van de Europese Unie van belang, zoals het Digital Europe-programma en de nieuwe kaderprogramma’s en Horizon Europe. Digitale transformatie en sleutel-technologieën, zoals AI gaan ook voor de voedselsector tot grote veranderingen leiden.
Binnen Nederland is het Realisatieplan LNV Visie Op weg met
nieuw perspectief en de Nationale Eiwitstrategie van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een belangrijke leidraad voor een duurzamer voedselsysteem.
Een aantal recent opgestelde, strategische documenten onderstreept het belang van het versterken van de positie van Oost-Nederland om zo impact te maken binnen de maatschappelijke uitdagingen gerelateerd aan duurzaam voedsel. Zowel de regionale innovatiestrategie (RIS3) als Kracht van Oost2.0 benadrukken de unieke, sterke, positie van Oost-Nederland op dit vlak.
In deze innovatieagenda lichten we onze plannen verder toe.
Vanuit de belangrijke positie die Oost-Nederland inneemt in het wereldwijde voedselsysteem zijn we in staat om een significante bijdrage te leveren aan het vinden van oplossingen voor de maatschappelijke uitdagingen. De regio heeft niet voor niets een grote hoeveelheid fieldlabs waarin we nieuwe ontwikkelingen snel testen en delen. Bedrijven en startups uit binnen- en buitenland maken gebruik van ons food-ecosysteem om zich hierin te ontwikkelen.
Oost-Nederland biedt daadwerkelijk zowel ruimte aan invulling van natuurinclusieve kringlooplandbouw als aan de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie (AI), miniaturisering en robotisering in de landbouw en voedingsindustrie. Dit levert bij uitstek unieke kansen op om de cross-overs tussen andere specialisaties van het landsdeel (gezondheid, technologie, cleantech en circulaire materialen) verder te versterken.
We bouwen met deze agenda voort op ons sterk organiserend vermogen. Dit doen we zowel op kennisintensief innovatief gebied in de voedingsindustrie (met de onderzoeksorganisaties en Food Valley NL), als in landbouw- en voedselnetwerken (bijvoorbeeld Innofood, Kennispoort regio Zwolle, Greenport Gelderland, NEXTGarden, The Protein Community, Groene Metropool Twente).
Langjarige programma’s als Foodvalley2030, OnePlanet, ICT Campus, Eat2Move, De Land Bouwers, projecten in de regio- en mkb-deals en het ThinkEast Netherlands-icoon “Data-driven Transition in Food” zorgen voor continuïteit en focus.
Welke bedrijven en organisaties in Oost-Nederland
houden zich bezig met Smart Food innovaties?
Kringlooplandbouw
Op de crossovers van hightech en agrifood biedt Oost-Nederland veel kennis en veel innovatieve (maak)bedrijven in wereldwijd opgebouwde productniches. Van groot tot klein zijn ze gespecialiseerd in het ontwikkelen, maken en wereldwijd verkopen van innovatieve apparatuur en systemen voor boer en voedselproducent. Hiermee dragen ze bij aan het beantwoorden van de groeiende vraag naar voedsel enerzijds en aan het verkleinen van de milieu-impact en het vergroten van dierenwelzijn en biodiversiteit anderzijds. Verdere stappen in de digitale transitie in agri- en foodsystemen zijn regionaal gebundeld in het ThinkEast Netherlands icoon “Data-driven Transition in Food”.
Agrotech en smart farming
Kringlooplandbouw heeft minder negatieve klimaatimpact, draagt bij aan emissiereductie (stikstofproblematiek) en aan het herstel van biodiversiteit. Daarnaast biedt het een passend verdienmodel voor de boer. De regio stimuleert actief kringlooplandbouw en circulariteit in voedsel. Hiermee bieden we ruimte aan innovaties, bijvoorbeeld rond reststroom-verwaarding, biomateriaalontwikkeling (onder andere voor duurzame verpakkingen) en preventie van voedselverspilling. Om op langere termijn landschap en natuur in stand te houden, is er ook aandacht voor nieuwe verdienmodellen, zoals ‘groene en blauwe’ ecosysteemdiensten.
Voedseltechnologie
Het is belangrijk dat eten gezonder wordt, lekker is en steeds meer past bij de wens van diverse consumentengroepen. Meerdere hoogwaardige technologieën kunnen worden omgezet in belangrijke innovaties. Denk aan bio-raffinage van plantaardige eiwitten als nieuw veganistisch ingrediënt en de inzet van multispectrale metingen voor kwaliteitsbepaling. Ook de digitalisering van voedselproductie en innovaties voor milde conservering en het personaliseren van voeding passen binnen dit speerpunt.
De kennis die we op deze domeinen opdoen is van waarde voor de hele wereld
Eiwittransitie
In de regio is specifieke aandacht voor de eiwittransitie; van boer tot bord. De balans van dierlijk en plantaardig eiwit moet uit oogpunt van een duurzaam voedselsysteem en circulaire economie verschuiven van 60:40 dierlijk-plantaardig naar 40:60. De overblijvende veehouderij moet duurzamer worden wat betreft veevoer, emissies, dierenwelzijn en ziektedruk, maar tegelijkertijd economisch rendabel blijven.
De regionale productie van eiwitgewassen voor menselijke consumptie, insecten en veevoer met bijbehorende innovatievraagstukken wordt voor Oost-Nederland steeds belangrijker. Dit draagt bij aan vermindering van stikstofemissies en de klimaatdoelstellingen en biedt nieuwe economische kansen.
Oost-Nederland wil op het gebied van agrifood een innovatieve voortrekkersrol blijven vervullen, zowel in de ontwikkeling van nieuwe duurzame oplossingen als bij het testen en demonstreren van innovaties in de praktijk. We sluiten hiermee aan bij het nationale innovatiebeleid en de Europese Farm to Fork-strategie en zetten met name in op onze speerpunten: kringlooplandbouw, eiwittransitie, voedseltechnologie en agritech en smart farming.
Hoe draagt onze regio bij aan de transitie naar een nieuw duurzaam voedselsysteem?
Agri-food innovaties vinden vaak hun basis in Oost-Nederland
Agrifood-innovaties vinden vaak hun basis in Oost-Nederland. Naast WUR
zijn er veel foodmultinationals en onderzoeksbedrijven die hun agrifood-R&D in
Oost-Nederland uitvoeren. Daarnaast zetten we in op de verbinding met regio’s buiten Oost-Nederland, maar ook in Oost-Nederland zelf. Bijvoorbeeld versterking van de as Regio Foodvalley - Twente om de kennis op het gebied van hightech
en ICT te koppelen aan (smart) voedselproductie.
In Oost-Nederland zijn veel innovatieve organisaties die leidend zijn op het gebied van smart food innovaties. Denk aan hightechbedrijven voor bodemonderzoek, diermanagement en grote(re) voedselproducerende bedrijven, OnePlanet Research Center en leveranciers van geavanceerd food- en farming-equipment. Ook de hoofdkantoren van de (coöperatieve) voedselindustrie zijn hier te vinden.
Oost-Nederland, de basis van
veel smart food innovaties
1. Nedap
2. Royal Eijkelkamp
3. Euroma
4. Bobeldijk Food Group
5. Food Connect
6. Keygene
7. Vivera
8. Ruitenberg Ingredients
9. Noldus IT
10. Ynsect
11. Solynta
12. Bieze food groep
13. Agrifirm
14. ForFarmers
15. De Heus
16. Moba
17. Duplaco
18. Top BV
19. Johma
20. Nutrileads
19
20
18
17
16
15
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
1. Ausnutria
2. Grolsch/Asahi
3. The Kraft Heinz Company
4. Beyond Meat
5. Kubota
6. Yili
7. Nestlé
8. Reckitt Benckiser
9. Europastry
10. Paul Mueller
11. Marel
12. KWS
13. Eurofins
14. Ben & Jerry’s
14
13
12
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
1. Wageningen UR
2. OnePlanet
3. Van Hall Larenstein
4. NIZO
5. Royal GD
6. Saxion Applied University
7. VKON
8. Unilever Foods Innovation
Center Hive
9. FrieslandCampina Innovation
Centre Wageningen
10. Upfield
11. NovelT
12. De Marke Agro Innovatiecentrum
13. World Food Center
13
12
11
10
9
8
7
6
6
5
4
3
2
1
1. ICT Valley
2. StartLife
3. EIT Food
4. Dutch Poultry Centre
5. The Green East
6. Stichting Innofood
7. FoodvalleyNL
8. LTO Noord
9. Greenport Gelderland
9
8
7
6
5
4
3
2
1
Samenwerking tussen bedrijven is essentieel voor innovaties in agrifood. Samenwerking van bedrijven in Oost-Nederland met bedrijven uit andere Europese regio’s met een sterke
focus op agrifood, versterkt de innovatiekracht van de regio en de concurrentiepositie binnen Europa. Via onder andere S3-platforms is er samenwerking met andere regio’s in de Europese Unie. Verder zijn er intensieve grensoverschrijdende samenwerkingen ondersteund met EFRO/INTERREG-middelen, zoals:
- Food2020 - ondersteuning van het mkb om concrete oplossingen (producten, processen en diensten) te ontwikkelen die een bijdrage leveren aan het oplossen van relevante uitdagingen voor de foodsector. Dit overbrugt de kloof tussen onderzoek en markt. Dit is een INTERREG-programma gericht op Duits-Nederlandse samenwerking;
- Blockstart - helpt mkb’ers hun concurrentiepositie te versterken door gebruik te maken van blockchaintechnologie. Blockstart richt zich onder andere op bedrijven in de agri- en foodsector. Dit is een INTERREG Noordwest-Europa-project.
Vanaf 2023 worden diverse nieuwe agri- en foodprojecten ontwikkeld voor INTERREG 6A en 6B en het Interregional Innovation Investments (I3) Instrument van de EU.
Icoon ThinkEast Netherlands:
Data-driven transition in Food
Vanuit het regionale samenwerkingsverband Th!nk East Netherlands is sinds 2020 het icoon “Data-driven Transition in Food’ gevormd. ThinkEast-icoonprojecten hebben tot doel specifieke sterktes van de regio te profileren in Europa, bijvoorbeeld recent ontwikkelde innovaties van bedrijven en de resultaten van triple helix-samenwerkingen. Daarnaast biedt een icoon support bij Europese projectontwikkeling op dit thema en sluiten partners uit de regio aan. De kernpartners voor het icoon zijn de Regio Foodvalley, Foodvalley NL, Saxion, Van Hall Larentstein, OnePlanet, WUR en Oost NL. Daarnaast zijn diverse innovatieve bedrijven, regionale en kennispartijen betrokken.
Internationale samenwerking bij food innovaties
Sterk food ecosysteem
Best practices
Oost-Nederland heeft alles in huis om de maatschappelijke opgaven rond het produceren van voedsel aan te pakken en ook de bedrijvigheid op dit vlak te stimuleren. Hoe doen wij dat?
Hoe draagt onze regio bij aan de transitie naar een nieuw duurzaam voedselsysteem?
Het innovatiecentrum werkt onder andere aan:
- slimme, betaalbare sensoren voor planten die de omstandigheden in de kas reguleren;
- meer voedsel produceren met minder grondstoffen door gewassen gestapeld te telen in gebouwen;
- fijnmazig meten van emissies rond boerderijen en industrie, om gerichter zinvolle maatregelen te kunnen nemen die uitstoot verminderen;
- microchips die ziektes kunnen voorspellen en voorkomen.
Foodvalley Champion 2020 Protein Shift: De Nieuwe Melkboer
The Protein Community is opgezet om mkb’ers te ondersteunen bij de ontwikkeling van plantaardige alternatieven voor dierlijke eiwitten en het delen van relevante kennis en netwerken. Dit cluster - oorspronkelijk gericht op bedrijven in Gelderland en Overijssel- richt zich op dit moment ook op andere regio’s en andere landen. Inmiddels zijn er ruim honderd bedrijven bij aangesloten.
The Protein Community
OnePlanet is sinds 2019 een open innovatiecentrum voor gezonde voeding, gezond leven en een gezond milieu. Het is een initiatief van Imec Nederland, WUR, de Radboud Universiteit en het Radboudumc. Hier ontwikkelen ze nieuwe oplossingen voor de uitdagingen van morgen. Zoals: hoe voeden we, met behulp van de nieuwste digitale technologie, 10 miljard monden zonder de aarde uit te putten? Hoe houden we de gezondheidszorg betaalbaar? Hoe leven we langer en gezonder? De samenwerking met bedrijven en andere kennispartijen ontwikkelt zich in rap tempo.
Fijnmazig meten van emissies rond boerderijen en industrie
StartLife heeft als doel food- en agrifoodtech-startups te helpen groeien tot toonaangevende ondernemingen. In het acceleratieprogramma worden veelbelovende startups getraind en gecoacht. De koppeling met StartLife’s corporate partners uit de gehele voedselketen is erg waardevol. De startups komen in contact met inhoudelijke programmapartners en relevante kennis vanuit WUR. StartLife heeft als acceleratieprogramma en als risicofinancieringsfonds in haar tienjarig bestaan al meer dan 250 startups inhoudelijk en financieel geholpen. In totaal hebben deze bedrijven € 240 miljoen opgehaald aan investeringen.
StartLife heeft een sterk aanzuigende werking op hightech-startups in agri en food, inmiddels ook met een duidelijk internationale uitstraling.
Naast de StartLife loopt ook het door de regionale ontwikkelingsmaatschappijen opgezette Business Innovation Programma Food, dat (startende) ondernemers in het agrifoodsysteem ondersteund; ze moeten een duurzame focus hebben, bijvoorbeeld op vermindering voedselverspilling of nieuwe business modellen. Voor agri en food scale-ups is er een nationaal support programma, Fastlane, waar meerdere regionale organisaties partners van zijn en wat getrokken wordt door InvestNL.
OnePlanet Research Center
StartLife
Oost-Nederland onderscheidt zich door een sterk georganiseerd en innovatief ecosysteem voor agri en food. Foodvalley NL richt zich op relevante uitdagingen van de agri- en foodindustrie. Dit sterke netwerk van (inter-)nationale bedrijven en kennisinstellingen legt sinds 2020 de focus op eiwittransitie, circulaire landbouw en voeding & gezondheid. Daarnaast acteert Foodvalley NL als leidende Europese Hub in het wereldwijde Food Innovation Hubs-netwerk met ondersteuning van het World Economic Forum en haar partners.
Het regionaal verankerde netwerk Innofood brengt grote en kleine food-productiebedrijven uit Oost-Nederland samen rond onderwerpen als human capital en duurzamere productie. Greenport Gelderland werkt in triple helix-verband aan innovatieve en duurzame oplossingen voor de tuinbouw. Ook in andere regio’s vindt samenwerking plaats in de voedselketen, zoals rond Zwolle geleid door Kennispoort, NEXTgarden (het glastuinbouwgebied tussen Arnhem en Nijmegen), Fruitteelt in de Betuwe / Rivierenland en de Vruchtbare Kringloop Achterhoek, Liemers en de Vruchtbare Kringloop Overijssel.
We zien in Oost-Nederland mogelijkheden om de initiatieven in duurzame voeding vanuit Wageningen en Twente verder op te schalen en in het hele landsdeel en in Nederland toe te passen.
